Қирғизистон Олий суди Конституциявий палатаси «Ислоҳот» партиясининг мамлакатдаги парламент сайловларини кейинга қолдирилишини қонунийлиги тўғрисидаги баёнотини кўриб чиқди.
Аввалроқ, Марказий сайлов комиссияси уларни 20 декабрга тайинлаган эди, аммо депутатлар ўзлари плебисцитни қулайроқ санага қолдирадиган қонун қабул қилдилар.
Парламент сайловларини кейинга қолдиришга имкон берган қонун Конституциявий палатада тортишувларга сабаб бўлди. 22 октябрда депутатлар ташаббускор бўлишди ва дарҳол учта ўқишда ҳеч қандай оммавий муҳокамасиз кўриб чиқдилар ва шу билан ўз ваколатларини яна олти ойга узайтирдилар.
«Энг ёмони шундаки, бу парламент оддийгина вакиллик функцияларини бажарган тақдирда унга тоқат қилиш мумкин эди. Аммо, афсуски, ушбу парламент ноқонуний бўлиб, конституциявий ислоҳотни бошлаётганини кўрмоқдасиз. Ва биз учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлган қонунларни қабул қилади». — дейди ислоҳотлар партияси раҳбари Клара Сўўрўнқулова.
Парламентнинг судидаги вакили Камила Бейшенбек қизи янги сайловлар учун бюджетда пул йўқлигини айтди. Пандемия ҳам аралашди: “ЖССТ раҳбарининг баёнотига кўра, пандемия глобал фавқулодда ҳолат. Бундан ташқари, пандемия форс-мажор ҳолатлари билан боғлиқ барча фактларни ўз ичига олади.“
Респондентлар нима учун пандемия парламент сайловларини бекор қилиш учун сабаб бўлганини тушунтира олмадилар, аммо президентлик сайловларига у тўсиқ тўсиқ бўлиши мумкин эмас. Номзодлар орасида худди шу савол пул етишмаслиги билан пайдо бўлди — нега плебисцитни бошқа мамлакат бажара олади, иккинчиси эса бунга қодир эмас. Бунга парламент вакиллари 10 январь куни бўлиб ўтадиган овоз беришнинг устувор йўналиши борлигини айтишди — ахир уларга кўра, янги давлат раҳбари ва янги конституция митинглар пайтида майдонда одамлар томонидан талаб қилинган. Натижада, ҳуқуқий можаро одамларнинг хоҳиш-иродасини ким яхшироқ тушунгани ва ҳис қилгани ҳақидаги суҳбатга айланди.
Қилинган ва қарши бўлган барча далилларни тинглаган судьялар йиғилишда муҳокама учун чиқишди. Беш соатлик муҳокамада улар сайловни кейинга қолдириш тўғрисидаги қонунни бекор қилиш учун асос топмадилар.
«Тартибга солинган конституциявий қонун сайловларнинг якуний тартибини бекор қилмайди. Яъни, фуқароларнинг Конституция ва сайлов қонунчилигидан келиб чиқадиган сайлов ҳуқуқлари доирасини бекор қилмайди, торайтирмайди ёки камайтирмайди. Бу сайлов жараёнининг айрим механизмларини вақтинча тўхтатиб туради», деди у.
Карибек Дуйсеев, Олий суд конституциявий палатаси раиси.
Энди мамлакатда парламент сайловлари мамлакатнинг асосий қонунида белгиланган янги қоидаларга мувофиқ конституциявий ислоҳотдан сўнг ўтказилиши мумкин. Конституциявий палатанинг қарори якуний ҳисобланади ва шикоят қилиниши мумкин эмас.
17 ноябрь куни Олий Кенгаш мамлакат Асосий қонунининг янги лойиҳасини жамоатчилик муҳокамасига тақдим этди. Саксон депутат Конституцияга ўзгартириш киритиш учун референдум ўтказишни таклиф қилувчи қонун ташаббуси билан чиқди. Қонун лойиҳаси муаллифи ҳозирча номаълум.
Агар Конституцияга тузатишлар қабул қилинадиган бўлса, президент маҳаллий маъмурият раҳбарларини ва деярли барча суд корпусларини тайинлаши мумкин. Парламентнинг ваколатлари кескин қисқартирилади. Депутатлар, тузатишларга кўра, энди ишдан бўшата олмайди ва ҳукумат туза олмайди. Энди буни президент қилади. Унга янги давлат органи — Халқ Қурултойи ёрдам беради. Бу президент чақирадиган маслаҳат органи. Бундан ташқари, қурултой қарорлари тавсия этувчи характерга эга бўлади, президент унга бўйсунишга мажбур эмас.
Конституцияга ўзгартиришлар киритиш бўйича овоз бериш 17 январь куни ўтказилиши режалаштирилган.
22 ноябрь куни Бишкекда бир неча юз киши Қирғизистон Конституциясининг ўзгартирилишига қарши тинч митингда қатнашди. Митинг иштирокчилари президент ҳокимиятининг кучайишига қарши чиқишди: улар Асосий Қонуннинг янги таҳрири мамлакатни тоталитаризмга олиб боришига ишонадилар.
