Қирғизистон Президенти Садир Жапаровнинг БМТ Бош Ассамблеяси 80-сессиясининг умумий дебатларидаги нутқи
Ҳурматли Ҳоним,
Ҳурматли Бош котиб,
Ҳурматли делегациялар раҳбарлари, хонимлар ва жаноблар,
Аввало, хоним Анналена Бербокни БМТ Бош Ассамблеясининг 80-сессияси Раиси этиб сайлангани билан чин дилдан табриклайман ва унга муваффақиятлар тилайман.
Бу йил биз БМТнинг 80 йиллигини нишонлаяпмиз — бу ташкилот деярли бир асрдан буён тинчлик, хавфсизлик ва тараққиётнинг посбони бўлиб келмоқда.
Ўтган 80 йил давомида кўплаб низоларга қарамасдан, инсоният учинчи жаҳон урушига гувоҳ бўлмади. Бу эса, шубҳасиз, БМТнинг тарихий хизматидир. Ташкилот нафақат халқаро мулоқот майдонига айланди, балки глобал можароларнинг олдини олишда алоҳида ўрин тутди.
Бугун дунё сиёсатда минтақавийлашув тенденциялари кучаймоқда. Иқтисодиётда нарх-навонинг ўсиши, ликвидлик етишмовчилиги ва санкциялар «уруши» давом этмоқда. Терроризм ва экстремизм таҳдиди барча мамлакатларни қамраб олган.
Танқидларга қарамай, БМТ ҳануз ягона универсал ташкилот бўлиб, маънавий нуфуз ва институционал салоҳиятга эгадир.
Қирғизистоннинг ички ислоҳотлари
Ҳонимлар ва жаноблар!
Биз бугун сиёсий барқарорликка эришганимиз ва мамлакатда ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларни амалга ошираётганимиздан фахрланамиз.
Эркинлик ва мустақиллик учун биз қимматбаҳо нарса — халқнинг қурбонлигини тўладик. Аммо бугун мен ишонч билан айта оламан: Қирғизистон давлат сифатида шаклланди!
Бу ютуқ бизга катта мақсадлар қўйиш имконини берди. Халқаро ташкилотлар, жумладан БМТ ҳам Қирғизистонни Евроосиёдаги энг эркин ва барқарор давлатлардан бири сифатида эътироф этмоқда.
Коррупция ва жиноятчиликка қарши кенг кўламли ва қатъий кураш — давлат сиёсатидаги устувор йўналиш ҳисобланади.
Халқаро масалалар
Ҳар йили Нью-Йоркда барча давлат раҳбарлари БМТнинг олий мақсадларини эсга олиш учун йиғиладилар. Мен ҳам бу миссия билан келдим.
Бу йил мен дипломат сифатида эмас, балки оддий инсон сифатида, ўз фикр ва ҳиссиётларимни очиқ билдириш учун нутқ сўзламоқдаман.
Европа, Яқин Шарқ, Африка ва Осиёда янги қуролли тўқнашувлар авж олмоқда. Миллионлаб одамлар уйларидан айрилмоқда, қурбон бўлмоқда. Энг кўп азият чекканлар — оддий халқ!
Дунё сиёсатчилари эса уларнинг фожеаси орқали манфаат кўришмоқда.
Биз Фаластин, Украина, Судан, Сурия ва бошқа минтақалардаги ҳалокатларга бефарқ бўлмаслигимиз керак.
Бироқ дунё ҳамжамияти икки йўллама стандартлар билан иш тутмоқда — айрим можароларга кўпроқ, бошқаларига камроқ аҳамият берилади.
Украина ва санкциялар ҳақида
Украинадаги можаро тўрт йилдан бери давом этмоқда. Биз АҚШ Президенти Дональд Трамп ва Россия Президенти Владимир Путиннинг тинчликни таъминлаш бўйича саъй-ҳаракатларини қўллаб-қувватлаймиз.
Бироқ санкциялар бизга ҳам таъсир қилмоқда. Қирғизистон ривожланаётган иқтисодиётига қарамай, бир томонлама санкциялардан азият чекмоқда.
Санкциялар ҳақиқий далилларга асосланмаган, балки айрим нодавлат ташкилот ва ноинсоф шахслар тарқатаётган нотўғри маълумотга асосланган.
Биз мустақил халқаро аудитга тайёрмиз.
2024 йили Европа Иттифоқи давлатлари Россия билан 141 миллиард долларлик савдо қилса, ундан 36 миллиард доллари Россиядан импорт қилинган товарлар бўлган.
Шу билан бирга, икки банкимизга қарши санкция жорий этган Британиянинг ўзи 2024 йилда Россия билан 2,2 миллиард долларлик савдо қилган.
Очиқ айтадиган бўлсак, кимдир ўз манфаатларини ҳимоя қилиш учун Россия билан ҳамкорлик қилиш имкониятини ўзига сақлаб қолади, аммо бошқаларга бундай имкониятни тақиқлайди.
Бу ҳолатни қандай аташ мумкин? «Бошқалардан ниманидир талаб қилишдан олдин, аввал ўзинг наъмуна бўл» деган мақол бор.
Биздан Россия билан ҳамкорлик қилмасликни талаб қиласизлар, аммо ўзингиз Россия билан кенг кўламда ҳамкорлик қилиб турибсизлар.
Бизда эса Россия билан сизнинг давлатларингизга қараганда анча кўп иқтисодий алоқалар мавжуд.
Шу сабабли иқтисодий жиҳатдан биз Россия билан ҳамкорлик қилмай қўйиш имконига эга эмасмиз.
Биз бошқалар билан тўқнашувни истамаймиз. Биз деярли барча давлатлар билан ҳамкорлик қилиб, кўп векторли сиёсат юритмоқдамиз.
Масалан, биз ўша Британиянинг ўзига йилига 1 миллиард долларлик олтин сотамиз.
Менинг Президент сифатидаги биринчи вазифам — фуқароларим ва мамлакатим хавфсизлигини таъминлаш ҳамда уларнинг иқтисодий аҳволини яхшилаш.
Биз иқтисодий ҳамкорлик ва савдони сиёсийлаштиришга қаршимиз.
Шунинг учун биз икки банкимизга нисбатан жорий этилган санкцияларни бекор қилишни талаб қиламиз.
Биз иқтисодий алоқаларни сиёсийлаштиришга қаршимиз ва икки банкимизга қўйилган санкцияларни бекор қилишни талаб қиламиз.
Фаластин масаласи
Бунгача БМТ Бош котиби Ғазо майдонини «минглаб болалар қабри» деб айтди.
Фаластин халқига қарши геноцидни тўхтатиш ва халқаро суд орқали тергов ўтказиш зарур.
Биз терроризмнинг ҳар қандай кўринишини қатъий қоралаймиз. Бироқ террорчиларга қарши кураш баҳонасида миллионлаб оддий одамларнинг ҳалок бўлиши мумкин эмас.
Ягона йўл — «Икки давлат — икки халқ учун» принципи асосида тинчлик ўрнатишдир. Фаластин 1967 йилги чегаралар асосида мустақилликка эришиши керак.
Афғонистон ҳақида
Афғонистонни халқаро майдонда яккалаш — бу ноинсофлик.
Ғарб давлатлари томонидан музлатиб қўйилган 9 миллиард долларлик активлар афғон халқига қайтарилиши шарт. Бу маблағлар аҳолининг қашшоқликдан чиқишига ёрдам бериши мумкин эди.
Агар сиз ҳақиқатан инсон ҳуқуқлари ҳақида қайғурсаларингиз — бу маблағларни қайтаринглар!
Африка ҳақида
Африка 54 мамлакат ва 1,5 миллиард аҳолидан иборат. Табиий ресурсларга бой бу қитъа келажакда жаҳон сиёсат ва иқтисодиётида муҳим ўрин тутади.
Бу бойликлар африкаликларнинг манфаати учун хизмат қилиши шарт.
Қирғизистоннинг ташқи сиёсати ва хавфсизлик
Биз БМТнинг тинчликпарварлик фаолиятини қўллаб-қувватлаймиз. Қирғизистон 1990-йиллардан бери ўз тинчликпарварларини миссияларга юбормоқда.
Биз ядросиз дунё тарафдоримиз. Шу боис Қирғизистон бу йил Ядровий қуролни тақиқлаш тўғрисидаги шартномани имзолаш ҳақида қарор қабул қилди.
Марказий Осиёдаги ҳамкорлик
Биз Тожикистон ва Ўзбекистон билан чегара масалаларини тинч йўл билан ҳал қилдик. Бугун бу чегаралар — дўстлик ва ҳамкорлик чегараларидир.
Бу тажрибани дунё ҳамжамияти билан баҳам кўришга тайёрмиз.
Иқлим ўзгариши ва экология
Қирғизистон — тоғли мамлакат ва иқлим ўзгаришига энг заифлардан бири.
Бизнинг ташаббусимиз — «тоғдан океангача» концепцияси. Чунки денгиз ва океанларнинг келажаги тоғлардаги сув манбаларига боғлиқ.
Биз 2027 йилда Bishkek+25 саммитига тайёргарлик кўряпмиз ва барчангизни унда иштирок этишга чорлаймиз.
БМТ ислоҳотлари
БМТ Бош Ассамблеясини ва Қўриқлаш Кенгашини ислоҳ қилиш вақти келди.
15 давлат бутун дунё тақдирини ҳал қилаётгани адолатсиз. Африка давлатларининг ва ҳеч қачон сайланмаган мамлакатларнинг ҳуқуқлари таъминланиши лозим.
Қирғизистон 2027–2028 йилларда БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий бўлмаган аъзолигига ўз номзодини қўйди. Барча аъзолардан қўллаб-қувватлашларини сўраймиз.
Ҳурматли иштирокчилар,
Биздаги муаммолар умумий. Жавобларимиз ҳам биргаликда бўлиши керак.
Сўзларимиз ишларимизга мос келсин. Бефарқликка йўл қўймаслик зарур.
Келажак учун жавобгарлик — умумий бурчимиздир.
Эътиборингиз учун раҳмат!
Қирғиз Республикаси Президенти Маъмурияти
